Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Automatische Wetsanalyse
met JAS + MCP

Van wetgeving naar kennismodel

Een workflow die de Invorderingswet 1990 — en elke andere Nederlandse wet — automatisch annoteert, ontleedt en documenteert.

Wettenbank MCP + JAS v1.0.7 + Claude Code  |  Belastingdienst, Domein Inning

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Agenda

  1. Context — AI, kenniswerkers en de Belastingdienst
  2. Het probleem — waarom handmatig niet schaalbaar is
  3. De oplossing — een end-to-end workflow
  4. Wettenbank MCP — toegang tot wetten.overheid.nl
  5. Technische architectuur van de MCP-server
  6. JAS — Juridisch Analyseschema v1.0.7
  7. De JAS-workflow stap voor stap
  8. Concreet resultaat — Art. 9 IW 1990
  9. Meerwaarde handmatig vs. geautomatiseerd
  10. Projectstructuur en volgende stappen
Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

AI en kenniswerkers — de kloof

Bron: Anthropic, Economic and Labor Market Impacts (2025)

Het onderzoek meet voor 20+ beroepscategorieën:

  • Blauw — theoretische AI-dekking (wat kan)
  • Rood — daadwerkelijke AI-adoptie (wat gebeurt)

Legal scoort een van de hoogste theoretische dekkingen van alle categorieën — maar de werkelijke adoptie loopt ver achter. De kloof is het grootst in kennisintensieve juridische domeinen.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Wat betekent dit voor de Belastingdienst?

Het potentieel is er

Juridische analyse — wetsteksten lezen, kruisverwijzingen volgen, begrippen definiëren, rekenregels formaliseren — past precies in het profiel van taken waar AI-ondersteuning het meest effectief is.

De uitdaging

Juridische kwaliteitseisen zijn streng: letterlijk citeren, bronvermelding, traceerbare interpretatie. Generieke AI-tools voldoen hier niet aan zonder aanvullende structuur.

Dit project

Sluit die kloof voor Domein Inning:

  • Wettenbank MCP zorgt dat de AI directe, actuele toegang heeft tot de echte wetstekst
  • JAS-workflow dwingt af dat analyses volledig, traceerbaar en gestandaardiseerd zijn
  • CLAUDE.md configureert de AI als senior jurist — elke sessie opnieuw

Het resultaat is AI-assistentie die voldoet aan de juridische kwaliteitseisen van de Belastingdienst.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Deel 1

Het probleem & de oplossing

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Het probleem

Een artikel van de Invorderingswet grondig analyseren vraagt om:

Handmatig opzoekwerk

  • Wetstekst lezen en kruisverwijzingen volgen
  • Leidraad Invordering erbij raadplegen
  • Awb-toepasselijkheid controleren via art. 1 lid 2 IW 1990
  • Externe wetten opzoeken (AWR, Awb, Wet BPM…)

Structureel documenteren

  • Termijnen en parameters destilleren
  • Afleidingsregels en formules opstellen
  • Beslisregels uitschrijven
  • Lacunes en spanningsvelden benoemen

Resultaat zonder tooling: uren werk per artikel, inconsistente diepgang, moeilijk reproduceerbaar en niet gestandaardiseerd.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

De oplossing

/jas commando
→
Wettenbank MCP haalt wetstekst op
→
JAS-annotatie door Claude Code
→
Rapport ~4 000 woorden

Wettenbank MCP

Haalt wetsteksten direct van wetten.overheid.nl — geen API-sleutel, CC-0 data. Specifieke artikelen, peildatums, historische versies, volledige zoekfunctionaliteit.

JAS v1.0.7

Classificeert elk zinsdeel in 13 gestandaardiseerde elementen (MinBZK-standaard, Hohfeld-taxonomie). Interpretatiemethode, delegatieketens, rekenregels — allemaal traceerbaar.

Het commando /jas art9-iw1990 levert in minuten een volledig rapport op: kruisreferenties, parameters, beslisregels, beleidsanalyse, juridische analyse, lacunes en conclusie.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Deel 2

Wettenbank MCP

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Wat is de Wettenbank MCP?

MCP staat voor Model Context Protocol — een open standaard waarmee een AI-assistent op een gestructureerde manier externe tools en databronnen kan raadplegen. De Wettenbank MCP is een zelfgebouwde MCP-server in TypeScript die Claude Code drie tools biedt:

Tool Doel Voorbeeld
wettenbank_zoek Vind wetten op naam, rechtsgebied, type Zoek alle AMvB's onder IW 1990
wettenbank_ophalen Haal wet of specifiek artikel op; zoek termen; historische versies via peildatum artikel="9", bwbId="BWBR0004770"
wettenbank_wijzigingen Gewijzigde regelingen sinds datum X Impact-analyse bij wetswijziging

Geen API-sleutel nodig
Publieke SRU-interface van KOOP (Kennis- en exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties). Alle data is CC-0.

Historische versies
Elke aanroep retourneert een peildatum. Versies raadpleegbaar tot ver voor de datum van vandaag — essentieel voor wijzigingsanalyse.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Technische architectuur

Claude Code  (JSON via stdio / MCP-protocol)
     |
     v
wettenbank-mcp  (TypeScript, src/index.ts)
     CQL-query bouwen → SRU-aanroep → XML parseren → Markdown
     |
     +-- zoekservice.overheid.nl        (SRU 2.0 — zoeken + metadata)
     +-- repository.officiele-overheidspublicaties.nl  (BWB-toestand XML)

Transport: StdIO
Claude Desktop of Claude Code start de server als subprocess en wisselt JSON uit via stdin/stdout. Geen poort, geen HTTP.

Historische versies
Elke aanroep retourneert een peildatum. Versies zijn opvraagbaar op elke datum — essentieel voor wijzigingsanalyse en juridische reproduceer­baarheid.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Data pipeline: wettenbank_ophalen

1. SRU-request
→
2. Metadata
→
3. BWB XML
→
4. DOM-traversal
→
5. Markdown

Stap 1–2: Zoeken
sruRequest() stuurt een CQL-query. parseRecords() extraheert het Regeling-object inclusief repository-URL.

Stap 3: Ophalen
fetch(repoUrl) haalt de volledige BWB-toestand XML op (conform toestand_2016-1.xsd).

Stap 4: Parsen
wetParser.parse() bouwt een DOM. De isArray-configuratie is gebaseerd op de XSD: elementen met maxOccurs="unbounded" (artikel, lid, li…) worden als array behandeld.

Stap 5: Formatteren
zoekArtikelInDom() vindt de juiste node. formateerArtikelNode() formatteert als markdown. Fallback op regex bij parsefouten.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Gerichte artikelophaling

Waarom niet altijd de volledige wet ophalen?

Grote wetten (Awb, IW 1990) produceren bij volledige opvraging honderden pagina's tekst. Dat vult het contextvenster van de AI en maakt gerichte analyse traag en foutgevoelig.

De artikel-parameter

Haalt één XML-node op uit de BWB-toestand, ongeacht de wetgrootte. Efficiënt, precies en werkt voor alle wetten — ook de Awb die uit honderden artikelen bestaat.


Twee-staps zoeken (titel + trefwoord samen):

Stap 1: SRU-query op titel → BWB-id ophalen
Stap 2: Volledige tekst downloaden → trefwoord zoeken met contextfragmenten

De SRU-interface doorzoekt met trefwoord alleen metadata, niet de wetstekst zelf. De twee-staps aanpak omzeilt dit.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Deel 3

JAS — Juridisch Analyseschema

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Wat is JAS?

13 elementen

rechtssubject
rechtsobject
rechtsbetrekking
rechtsfeit
voorwaarde
afleidingsregel
variabele/waarde
parameter/waarde
operator
tijdsaanduiding
plaatsaanduiding
delegatiebevoegdheid
brondefinitie

Juridisch Analyseschema v1.0.7

Standaard van het Ministerie van BZK (2024), gebaseerd op de juridische categorietheorie van Hohfeld.

Per element vastleggen:

  1. Grammaticale interpretatie — letterlijke betekenis
  2. Systematische interpretatie — samenhang met andere bepalingen
  3. Teleologische interpretatie — ratio legis

Elk zinsdeel wordt letterlijk geciteerd — nooit geparafraseerd.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

De JAS-workflow: stap 0 tot 8

Stap Actie Inhoud
0 Controleren Bestaande annotatie in analyses/ opzoeken — peildatum vergelijken
1 Parsen Artikelnummer A, wet W, BWB-id B en begripsbepalings-artikel BD bepalen
2 Parallel ophalen Artikel A + begripsbepalingen BD tegelijk via MCP — noteer peildatum
3 IW-context Art. 1 lid 2 IW 1990 (Awb-uitsluitingsclausule) + Leidraad Invordering art. A
4 Kruisreferenties Interne + externe verwijzingen extraheren en parallel ophalen
5 Annoteren 13 JAS-elementen doorlopen — annotatietabel per lid opstellen
6 Afleidingsregels Beslisregels, rekenregels en parameters formaliseren
7 Awb-check Toepasselijkheidscheck o.b.v. art. 1 lid 2 IW 1990 (conditioneel)
8 Opslaan Timestamp ophalen — rapport als .md in analyses/ bewaren

Stap 3 en 7 zijn conditioneel: alleen bij de Invorderingswet 1990 of het Uitvoeringsbesluit IW 1990. Stap 2 en 4 worden parallel uitgevoerd via gelijktijdige MCP-aanroepen.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Deel 4

Concreet resultaat: Art. 9 IW 1990

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Voorbeeld: Art. 9 IW 1990 — Betalingstermijnen

Artikel 9 IW 1990 regelt wanneer een belastingaanslag invorderbaar is. 12 leden, 48 annotaties.

Fragment annotatietabel

Nr Formulering JAS-element
1 "belastingaanslag" Rechtsobject
2 "is invorderbaar" Rechtsbetrekking
3 "zes weken" Parameter
4 "na de dagtekening" Tijdsaanduiding
5 "de belastingschuldige" Rechtssubject
6 "behoudens" Operator

Kwantitatieve output

  • 13 beslisregels (BR-1 t/m BR-13)
  • 3 rekenregels (N = 12 - M; N = 13 - M; N = 12 vast)
  • 8 parameters (6 weken, 1 maand, 14 dagen, 10 dagen, 15 dagen, 16 maart, 5 jaar, 1 maand tussenpozen)
  • 9 interne kruisverwijzingen
  • 4 externe wetten geraadpleegd
  • 4 spanningsvelden geidentificeerd
  • 3 lacunes gedocumenteerd
Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Rapport-structuur: 11 secties + 2 bijlagen

Sectie Inhoud
§1 Wetstekst (letterlijk citaat)
§2 Structuurdiagram lid-relaties
§3 Brondefinities
§4 JAS-annotatie per lid
§5 Afleidingsregels & rekenstructuur
§6 Termijnen en tijdsaanduidingen
Sectie Inhoud
§7 Kruisreferenties intern + extern + Awb
§8 Beleidskader Leidraad Invordering
§9 Juridische analyse gram./syst./teleologisch
§10 Lacunes en ontbrekend beleid
§11 Conclusie + onzekerheden
A–B Geraadpleegde artikelen + bronnen

Rapport Art. 9 IW 1990: ~4 500 woorden, automatisch gegenereerd, opgeslagen als analyses/jas-annotatie-art9-IW1990-2026-04-04_21-19-24.md. Volledig traceerbaar, versiebaar en navolgbaar.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Deel 5

Meerwaarde & volgende stappen

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Handmatig vs. geautomatiseerd

Aspect Handmatig Met workflow
Doorlooptijd per artikel Uren Minuten
Kruisverwijzingen Handmatig volgen Automatisch geëxtraheerd en opgezocht
Rekenregels & parameters Impliciet of ongedocumenteerd Geformaliseerd met formule en voorbeeld
Awb-toepasselijkheidscheck Ad-hoc Systematisch o.b.v. art. 1 lid 2 IW 1990
Leidraad Invordering Soms geraadpleegd Altijd geciteerd in §8
Reproduceerbaarheid Laag Volledig traceerbaar, opgeslagen als MD
Kwaliteitsconsistentie Afhankelijk van analist 14 vaste kwaliteitseisen, geen parafrase
Versie-informatie Ontbreekt vaak Peildatum uit MCP, altijd vermeld
Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Projectstructuur

wetten overheid/
├── wettenbank-mcp/           # TypeScript MCP-server
│   ├── src/index.ts          # 1 bestand, 633 regels
│   ├── src/index.test.ts     # Vitest unit tests
│   └── package.json
│
├── analyses/                 # Gegenereerde rapporten
│   └── jas-annotatie-art9-IW1990-2026-04-04_21-19-24.md
│
├── presentaties/             # Deze presentatie
│
├── CLAUDE.md                 # Werkafspraken + BWB-quickref
├── jas-kaders.md             # JAS v1.0.7 — 13 elementen + herkenningsvragen
├── jas-workflow.md           # Volledige workflow-documentatie
└── .claude/commands/
    ├── jas.md                # /jas commando (artikel-annotatie)
    └── wetzoek.md            # /wetzoek commando (termanalyse)
Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Volgende stappen

Meer wetten & monitoring

De workflow is generiek — elke wet met BWB-id (AWR, Awb, Successiewet, Wet WOZ). Gebruik wettenbank_wijzigingen voor automatische impact-analyse bij wetswijzigingen.

Kennismodel genereren

JAS-annotaties zijn directe invoer voor een ICT-kennismodel. Beslisregels, rekenregels en parameters zijn al geformaliseerd en klaar voor implementatie.

Samenwerking & tooling

Rapporten zijn Markdown — versiebaar in Git, deelbaar en peer-reviewbaar. De MCP-server werkt ook in Claude Desktop en Gemini CLI zonder aanpassingen.

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026
Automatische Wetsanalyse — JAS + MCP

Vragen & Demo

Live demo: /jas art25-iw1990

Een artikel annoteren in real-time — van wetstekst naar volledig rapport.

Belastingdienst — Domein Inning

Belastingdienst — Domein Inning  |  2026